Jak obliczyć odszkodowanie?

Wprowadzenie

 

Coraz więcej osób ostatnimi czasy zadaje mi pytania typu: „Jak obliczyć odszkodowanie?”, „Na ile mogę wycenić moją szkodę?”, „Ile mi się należy?”, „Czy mogę domagać się zwrotu kosztów… ?”, „Jaka powinna być wysokość odszkodowania?”, „Czy ubezpieczyciel nie zaniżył odszkodowania i zadośćuczynienia?”, „Jak uzyskać odszkodowanie za błąd medyczny?”, „Czy należy mi się odszkodowanie za wypadek przy pracy?”.

Odpowiedź na tego typu pytania zależy od wielu czynników. W pierwszej kolejności wszystko zależy od tego czy odszkodowanie, które chcemy uzyskać przysługuje nam z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy (tzw. odpowiedzialność kontraktowa) czy z tego powodu, że inny podmiot swoim działaniem lub zaniechaniem wyrządził mi bądź osobie bliskiej szkodę. (odpowiedzialność deliktowa).

Chociaż istnieje kilka punktów wspólnych, niniejszy wpis dotyczyć będzie odpowiedzialności deliktowej, natomiast o odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy przeczytać można pod TYM linkiem.

Celem ustalenia wysokości odszkodowania należy wyjaśnić, że w ramach odpowiedzialności deliktowej rozróżnić należy dwa rodzaje szkody – szkodę majątkową oraz szkodę niemajątkową. Każda z tych szkód podlega naprawieniu i inne są ku temu przesłanki.

Za szkodę majątkową należy się odszkodowanie, natomiast za szkodę niemajątkową (tzw. krzywdę) przysługuje zadośćuczynienie.

 

Odszkodowanie za szkodę majątkową

 

Podstawowa zasada odpowiedzialności odszkodowawczej polega na określeniu szkody majątkowej jako różnicy między obecnym stanem a tym, jaki by istniał, gdyby nie nastąpiło zdarzenie sprawcze.

Zgodnie z treścią art. 444 Kodeksu cywilnego:

  • 1. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.
  • 2. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
  • 3. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

Na odszkodowanie może składać się kilka przedstawionych poniżej elementów.

 

Koszty powstałe w wyniku uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia

 

W judykaturze i doktrynie prawa cywilnego do wydatków celowych i koniecznych, pozostających w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia, tradycyjnie zalicza się w szczególności:

– koszty leczenia (to jest koszty pobytu w szpitalu, pomocy pielęgniarskiej, koszty lekarstw),

– koszty specjalnego odżywiania się,

– koszt nabycia protez i innych specjalistycznych aparatów i urządzeń (np. protez, kul, aparatu słuchowego, wózka inwalidzkiego).

– wydatki związane z transportem chorego na zabiegi i do szpitala,

– koszty wynikające z konieczności specjalnej opieki i pielęgnacji nad chorym,

– koszty zabiegów rehabilitacyjnych,

– koszty przygotowania do innego zawodu.

 

Renta

 

Ustawodawca przewiduje trzy podstawy prawne przyznania renty:

– całkowita lub częściowa utrata zdolności do pracy zarobkowej;

– zwiększenie się potrzeb poszkodowanego;

– zmniejszenie się widoków poszkodowanego na przyszłość.

Dla żądania przyznania renty wystarczające jest wystąpienie chociaż jednej ze wskazanych przesłanek. Wystąpienie więcej niż jednej przesłanki wpływać będzie na wysokość renty.

– Czwartą rentą, która się uaktualnia w przypadku śmierci osoby poszkodowanej jest tzw. renta alimentacyjna (renta przysługująca najczęściej dzieciom w przypadku śmierci rodzica):

„Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego”.

 

Inne świadczenia

 

Istnieje możliwość dochodzenia również innych świadczeń, które przedstawiam poniżej.

W przypadku gdy na skutek szkody poszkodowany nie może wykonywać dotychczas wykonywanego zawodu – suma potrzebna na koszty przygotowania do innego zawodu.

W przypadku śmierci poszkodowanego – zwrot kosztów leczenia i pogrzebu dla tego kto je poniósł.

W przypadku śmierci poszkodowanego – odszkodowanie, jeżeli nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej najbliższego członka rodziny.

 

Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową

 

Zadośćuczynienie przysługuje w przypadku wystąpienia krzywdy. Czym jest krzywda? W skrócie to cierpienia fizyczne lub moralne. Jeżeli zatem w związku ze zdarzeniem szkodowym cierpiałeś, odczuwałeś ból, przeżyłeś traumatyczne doświadczenia, jest to roszczenie którym warto się zainteresować. Jest to jednak także roszczenie, które najtrudniej jest „wycenić”, ponieważ nie ma materialnego odniesienia. Najprościej wycenić krzywdę odpowiadając sobie na pytanie – „jaka kwota zrekompensowałaby moje cierpienia”, a następnie zweryfikować swoje oczekiwania w praktyce orzeczniczej analizując podobne stany faktyczne w innych sprawach, by sprawdzić czy aby się nie rozpędziliśmy.

Wysokość zadośćuczynienia musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną adekwatną do warunków gospodarki rynkowej. Kompensacyjna funkcja zadośćuczynienia oznacza, że przyznana suma pieniężna ma stanowić przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej, wynagradzać doznane cierpienia fizyczne i psychiczne oraz ułatwiać przezwyciężenie ujemnych przeżyć.

Pomocne w wycenie zadośćuczynienia jest także orzecznictwo Sądu Najwyższego. Powszechnie akceptuje się uwzględnianie przy szacowaniu krzywdy:

– jej rodzaju, charakteru,

– czasu trwania,

– intensywności cierpień fizycznych i psychicznych,

– trwałości,

– stopnia zawinienia sprawcy,

– zmianę sytuacji osobistej i życiowej,

– poczucie osamotnienia,

– wstrząs,

– osłabienie energii życiowej,

– nieodwracalność następstw,

– szanse odbudowania sobie życia,

– poczucie nieprzydatności społecznej,

– bezradność życiową

– inne czynniki podobnej natury.

– cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, której poszkodowany już doznał, a także którą poszkodowany będzie na pewno odczuwał w przyszłości.

Zadośćuczynienie przysługuje m.in. za:

– cierpienia fizyczne i psychiczne doznane na skutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia

– pozbawienie wolności,

– skłonienie za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu,

– za naruszenie dóbr osobistych,

– za śmierć osoby najbliższej.

Pojęcie najbliższych członków rodziny ujmowane jest szeroko. Obejmuje nie tylko rodziców i dzieci, ale też inne osoby, które z uwagi na konkretny układ stosunków faktycznych pozostawały w relacjach szczególnej bliskości, niezależnie od formalnej kolejności pokrewieństwa wynikającej z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Aby więc ustalić, czy występujący o zadośćuczynienie jest najbliższym członkiem rodziny nieżyjącego sąd powinien sprawdzić, czy istniała dostatecznie mocna więź emocjonalna pomiędzy dochodzącym roszczenia a zmarłym.

Należy jednakże pamiętać, że dochodzić można jedynie odszkodowania tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania z których szkoda wynikła. Pomiędzy zdarzeniem, a szkodą występować musi tzw. adekwatny związek przyczynowy.

Roszczeń swoich dochodzić należy, w zależności od wartości roszczenia  – jeżeli nie przekracza 75.000 zł – przed Sądem Rejonowym, jeżeli natomiast przekracza 75.000 zł – przed Sądem Okręgowym.

O tym, który sąd jest miejscowo właściwy rozstrzyga szereg przepisów, które w zależności od danego stanu faktycznego mają zastosowanie. Na terenie województwa śląskiego roszczenia ponad 75.000 zł  będzie rozstrzygał Sąd Okręgowy w Katowicach, Sąd Okręgowy w Gliwicach bądź Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej. Natomiast te niższej wartości spory – odpowiednio sądy rejonowe znajdujące się w obszarze działalności w/w sądów okręgowych.

Należy pamiętać, aby przed przystąpieniem do procesu prawidłowo ustalić osobę zobowiązaną do naprawienia szkody. Na tym polu dochodzić może bowiem do różnego rodzaju kumulacji w zależności od zasady odpowiedzialności, o czym szczegółowo w odrębnym wpisie.

 

Podsumowanie:

 

Do wyliczenia wysokości odszkodowania i zadośćuczynienia potrzebna jest dokładna analiza sytuacji prawnej podmiotu przed i po zdarzeniu szkodowym. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny, a sąd zawsze orzeka na kanwie danego przypadku, stąd powyższe wskazówki nie zawsze będą aktualne.

Kancelaria zajmuje się profesjonalnym dochodzeniem odszkodowań na elastycznych warunkach finansowych ustalonych każdorazowo odrębnie z Klientem. Jeżeli szukasz pomocy, zachęcam do kontaktu i umówienia się na wizytę w trakcie której kompleksowo omówimy Twoją sytuację i obierzemy odpowiedni dla Ciebie sposób działania.

—————–

Adwokat Jakub Hurnik

Prawnik z wieloletnim doświadczeniem w zakresie dochodzenia odszkodowań. Kwestie odszkodowawczeznalazły przełożenie już na studiach w temacie pracy magisterskiej. W trakcie wieloletniej praktyki pracował przy obsłudze prawnej Towarzystwa Ubezpieczeń jak również reprezentowania interesów osób poszkodowanych w licznych procesach zarówno cywilnych jak i karnych, także z udziałem Ubezpieczyciela z pozytywnym skutkiem dla Klientów.